بيش ازشصت سال است كه در ايران، گفتن دروغ سيزده نوروز، يا همان «ماهي آوريل» فرانسوي ها، از سوي چند روزنامه نگار ايراني رواج پيدا كرده است. آغازماه آوريل يكروز پيش ازسيزده نوروز مي باشد، و اين همزماني دست آويزي شد، كه درسيزده نوروز كه ويژه جشن، شادي و نيايش براي باران و باروري زمين مي باشد، زيرنام شوخي دروغ بگويند.
براي شناخت روز(poisson d’avril) « ماهي آوريل »، بايد به جستجو درريشه هاي استوره اي ماه آوريل پرداخت. رومي ها ماه چهارم سال ترسايي را، كه با پايان ماه مارس آغاز مي شود، «آپريليس» = (aprilis) نامگذاري كرده اند، كه به زبان لاتين به آن، « آپرير»= (aperire) گفته مي شود، «آپرير» به چم باز شدن و شكفته شدن آمده است، در اين ماه جوانه هاي گل و گياه در زمين شكفته و بارورمي شوند.
دسيموس مانيوس اوسونيوس، (Decimus Magnus Ausonius 310 – 395)، چكامه سراي باستاني، كه چامه هايش را به زبان لاتين مي سروده است ، نماد آوريل را مرد جواني نشان مي دهد، كه تاجي از گل هاي كوچك سفيد و گياهان سبز بافته شده بر سر دارد ، ودر كنارش ديگچه اي ديده مي شود، كه در آن گياهان خوشبو مي جوشند. اوسونيوس، درسرزميني كه هم اكنون استان بوردو، در خاك فرانسه شناخته مي شود، زندگي مي كرده است .
در ايران باستان، سيزدهمين روز هر ماه بنام تير، ناميده مي شد. در استوره هاي ايراني آمده است، كه سرپرست اين روز ايزد تير يا « تيشتري» مي باشد. اين ايزد بشكل اسبي بود، كه با ديو خشكسالي و خشكي، كه ديو «اپوش » نام دارد، همواره در نبرد است.
خشكي و بي آبي، زندگي گياهان و جانوران و آدمي را نابود مي كند، و كشور ايران همواره با كمبود آب روبرو بوده است. از اينرو در روز تير، كه روز سيزدهم ماه فروردين است، ايرانيان براي در خواست باران از آسمان، از خانه هاي خود بيرون مي رفتند، و روزي را در دشت و دمن بسر مي بردند. و پيروزي تيريا تيشتر را بر ديو اپوش جشن مي گرفتند، و به شادي و بازي پرداخته، و بياد ايزد تير اسب سواري مي كردند.
آناهيتا، ايزد بانوي آب و باروري در نزد نياكان ايرانيان بوده است. ايرانيان سبزه هايي راكه براي نوروز و در خانه هاي خود سبز كرده بودند، به آب هاي روان و جويبارها مي سپردند، تا سپاس خود را به آناهيتا پيشكش كنند، و با اين كار دانه هاي بارور، براي روئيدن به آناهيتا باز گردانده مي شد.
گره زدن شاخه هاي گياهان و سبزه ها از سوي دختران نوجوان، نماد پيوند زن و مرد، درروند باروري آدميان مي باشد.
درمصر ديسه نفتيس(Déesse Nephtis )، نماد نيروي اهريمني در نازا يي زمين بود، او همسرتيفون (Typhon)، خداي بدي ها و گورها و نازايي بود.
دراختر شناسي، دراين روز خورشيد از برج «حوت» يا ماهي در آمده، و به برج «حمل» يا بره رفته است.
گفته مي شود كه لويي سيزدهم پادشاه فرانسه، شاهزاده اي از، لورن( Lorrain )، را در دژي در شهر نانسي (Nancy) فرانسه زنداني كرده بود، اين شاهزاده توانست در روز نخست ماه آوريل، از زندان بگريزد،وبا شنا از رودخانه مئوز(Meuse) بگذرد، و مردم لورن گفتند: ماهي كه براي نگهداري به فرانسويا ن سپرده شده بود گريخت.
در داستان ديگري آمده است، كه در ماه آوريل، هنگاميكه ماهيگيران با دستهاي تهي و بار كم به ساحل باز مي گشتند، مردم بندر براي آنان روي تكه هاي چوب و مقوا، نقش ماهي را مي كشيدند و به آنان مي دادند، و ماهيگيران هنگام بازگشت براي اينكه از سوي مردم ريشخند نشوند، به دروغ مي گفتند كه قايقشان در دريا به گل نشسته و نتوانسته اند ماهي بگيرند، و مردم هم با آواي بلند و شوخي به آنان مي گفتند « ها ها ، ماهي آوريل».
در داستان ديگري آمده است، كه در سال 1564 در سده شانزدهم ترسايي، پادشاه فرانسه شارل نهم، بر آن مي شود تا آغاز سال نو را كه تا آن زمان روز نخست ماه آوريل بود، به روز نخست ماه ژانويه ، كه گفته مي شد به تاريخ زايش عيسي مسيح نزديكتر است دگرگون كند. ازآن پس مردم پيشكش هايشان را به يكديگر، كه درآن زمان بيشتر خوراكي بود، در آغاز ماه ژانويه مي دادند، و كم كم روز نخست ماه آوريل هم به شوخي به يكديگر ماهي چوبي يا كاغذي مي دادند.
بيشترين روز هاي پرهيز از خوردن گوشت درآيين كاتوليك، درماه آوريل و روزپاك مي باشد، و آنان در اين روز ها ماهي مي خوردند.
كم كم كارشوخي و ماهي چوبي و كاغذي به گفتن دروغ كشيد شد. درسال هاي شصت راديو فرانس اينتر، در گزارشي بدروغ گفت، كه يك هواپيماي گالاكسي به گنجايش هزار تن، به رايگان مردم را براي دو روز به نيويورك مي برد و باز مي گرداند، و از مردم خواسته شد كه براي نام نويسي به زير برج ايفل بروند، در اين روز هزاران تن براي سفر رايگان در زير برج ايفل گرد آمدند، و بيهوده ساعت ها رادر زير باران سپري كردند. در ديگر كشور هاي جهان نيز چنين اخبار دروغين در راديو ها و روزنامه ها درج گرديده است.
اسماعيل پوروالي، روزنامه نگار سرشناس ايراني كه ميان همكارانش به آقاي مدير شناخته شده بود، در ماهنامه روزگار نو در ارديبهشت 1370 خورشيدي در پاريس نوشت:
« ما شمارهي سيزده فروردين سال 1322 شمسي روزنامهي «نبرد» را يك پارچه به صورت دروغ درآورديم. يكي از اين دروغها، نطقي بود از هيتلر، كه در آن بحبوحهي جنگ، دستور آتشبس ميداد و اين مژدهاي بود كه همهي مردم از پير و جوان ، زن و مرد و بزرگ و كوچك را خوشحال ميكرد. دركنار اين دروغ شاديدهنده، دروغ آزاردهندهاي كه در آن روز بساط سيزده نوروز خيلي ها را به هم ريخت، خبر فوت «حاج محتشم السلطنه» رئيس مجلس وقت بود، كه چون در بين مردم تهران بخصوص بازاريها وجهه و احترام و اعتباري خاص داشت. هزارها نفر راه خانهي او را درپيش گرفتند تا در مراسم تشييع جنازهاش شركت كنند.»
روزنامه نبرد در آن زمان به مديريت خسرو اقبال اداره مي شد، واز همكارانش نيزمي توان ، محمود تفضلي، جواد فاضل، حسن ارسنجاني، جهانگير تفضلي و اسماعيل پوروالي و سه، چهار تن ديگر كه در آن قلم ميزدند نام برد. اسماعيل پور والي، چند سال پيش در پاريس در گذشت.
پ.ن 1 :این مطلب را در یکی از سایت ها خواندم گذاشتم تا همه با دروغ سیزده آشنا شوند.
پ.ن 2:پست قبلی یک دروغ سیزده بود.در همین جا از همه کسانی که نام آنها در گزارش آمده پوزش می خواهم.از رسانه هایی هم که این خبر را جدی پنداشته اند عذر خواهی می کنم.البته من در سطر آخر نوشتم که این خبر را در سیزده فرودرین منتشر می کنم.
پ.ن 3:دکتر یدالله اسلامی که در سال نو در آمریکا به سر می برد با ارسال ایمیلی در سیزده فروردین نوشت:من هم پس از بازدید از کاخ سفید تصمیم گرفتم نامزد انتخابات شوم…ان شاءالله خیر است.
